Na sygnale 
1°C 
Dieta lekkostrawna: zasady, co jeść, czego unikać i przykładowy jadłospis
Najważniejsze
Dieta lekkostrawna (inaczej dieta łatwostrawna) to zwykła, zdrowa dieta zmodyfikowana tak, by oszczędzać przewód pokarmowy. Ma mniej tłuszczu i błonnika, a zamiast smażenia jest gotowanie w wodzie i na parze oraz pieczenie w folii. Stosuje się ją czasowo, przy dolegliwościach układu pokarmowego i w rekonwalescencji, po konsultacji z lekarzem lub dietetykiem. Nie jest dietą odchudzającą.
Komu i kiedy się ją zaleca?
Dietę lekkostrawną zaleca się w chorobach żołądka i jelit oraz w kilku innych sytuacjach. Akademia NFZ (2025) wymienia:
- wrzody żołądka i dwunastnicy,
- nieżyt żołądka,
- chorobę Leśniowskiego-Crohna,
- parodontozę,
- leczenie nowotworów,
- infekcje z gorączką,
- okres po operacjach,
- starszy wiek, zwłaszcza gdy trudno gryźć.
Do tego dochodzą zespół jelita drażliwego, przewlekłe zapalenie trzustki i wątroby oraz kamica żółciowa. Dietę stosuje się pod kontrolą lekarza lub dietetyka, a sama zmiana jadłospisu nie zastępuje leczenia.
U dziecka dieta lekkostrawna pojawia się po ostrej infekcji przewodu pokarmowego, na przykład rotawirusowej, i w gorączce. Czy jest potrzebna i jak długo, ustala pediatra.
Przed kolonoskopią i badaniami obrazowymi jamy brzusznej limit błonnika bywa obniżany. Szczegółowy schemat podaje pracownia i tego schematu trzeba się trzymać.
Jakie są zasady diety lekkostrawnej?
Posiłki układa się według Talerza Zdrowego Żywienia, z tą różnicą, że wybiera się produkty łatwo przyswajalne. Reszta zasad dotyczy rytmu jedzenia, tłuszczu i błonnika:
- 4–5 małych posiłków dziennie, dokładnie gryzionych,
- co najmniej 1,5 l wody dziennie,
- ok. 25 g błonnika na dobę, z młodych warzyw, dojrzałych owoców i drobnych kasz,
- tłuszcz (oliwa z oliwek, olej rzepakowy) dodawany na surowo do gotowej potrawy,
- potrawy ani zbyt gorące, ani zbyt zimne,
- bez ograniczania kalorii.
W leczeniu onkologicznym dieta bywa wręcz sposobem na zwiększenie kaloryczności posiłków.
Radzę zacząć od techniki gotowania, a dopiero potem poprawiać listę zakupów, bo te same produkty po smażeniu przestają się nadawać.
Jak przygotowywać potrawy?
| Dozwolone | Wykluczone |
|---|---|
| gotowanie w wodzie | smażenie |
| gotowanie na parze | grillowanie |
| pieczenie w folii | duszenie z obsmażaniem |
| pieczenie w rękawie | zasmażki do zup i sosów |
| pieczenie w naczyniu żaroodpornym | panierki |
| duszenie bez obsmażania |
Potrawy można spulchnić ubitą pianą z białek albo namoczoną bułką pszenną. Przy ostrych dolegliwościach ułatwia trawienie konsystencja papkowata lub półpłynna.
Co jeść, a czego unikać?
Wybiera się produkty chude i gotowane, a unika tłustych, wzdymających, wędzonych i ostrych.
| Grupa | Zalecane | Unikać |
|---|---|---|
| Pieczywo | jasne pieczywo pszenne, sucharki | pieczywo pełnoziarniste |
| Kasze, ryż, makaron | biały ryż, kasza manna, kasza jaglana, drobne makarony, płatki owsiane błyskawiczne, ziemniaki | kasze gruboziarniste, brązowy ryż |
| Mięso i ryby | chude mięso (kurczak, indyk), chude ryby (np. dorsz) | tłuste wędliny, dania wędzone i marynowane |
| Nabiał i jaja | chudy nabiał, jaja na miękko | tłuste sery |
| Warzywa | gotowane lub pieczone, młode | kapustne, strączkowe, grzyby |
| Owoce | dojrzałe, gotowane lub pieczone, bez skórki | niedojrzałe, ze skórką i pestkami |
| Tłuszcze | oliwa z oliwek, olej rzepakowy | orzechy, zasmażki, sosy na zasmażce |
| Napoje | woda | napoje gazowane, mocna kawa i herbata, alkohol |
| Desery | kisiel, galaretka, biszkopty, ciasto drożdżowe | pieczywo cukiernicze |
Większość produktów z ostatniej kolumny długo zalega w żołądku albo wzdyma. Wykluczone są też dania ostro przyprawione.
Jak może wyglądać jadłospis na jeden dzień?
| Posiłek | Propozycja |
|---|---|
| Śniadanie | jajecznica na parze albo owsianka z malinami |
| II śniadanie | pieczone jabłko |
| Obiad | zupa krem z marchewki na bulionie warzywnym, gotowany kurczak z ryżem |
| Podwieczorek | kisiel albo biszkopty |
| Kolacja | chudy twarożek z jasnym pieczywem |
Gotowany kurczak z ryżem i marchewką:
- Obierz marchewkę i pokrój ją w cienkie plasterki.
- Ugotuj pierś z kurczaka w wodzie albo na parze, aż będzie miękka.
- W osobnym garnku ugotuj biały ryż do miękkości, a marchewkę ugotuj w wodzie lub na parze.
- Pokrój mięso na małe kawałki i ułóż na talerzu z ryżem i marchewką.
- Skrop gotowe danie oliwą lub olejem rzepakowym i dopraw łagodnie, bez ostrych przypraw.
Więcej domowych pomysłów na obiad jest w prostych przepisach na co dzień.
Jak długo stosować dietę lekkostrawną?
Tak długo, jak zaleci lekarz: to dieta czasowa, a nie stały sposób odżywiania. Lekarz może zalecić tylko część jej elementów i określić czas trwania. Gdy dieta trwa dłużej, trzeba dbać o różnorodność posiłków, a punktem odniesienia pozostaje Talerz Zdrowego Żywienia.
Które popularne produkty są lekkostrawne?
Płatki owsiane są lekkostrawne, jeśli są błyskawiczne albo długo gotowane. Płatki górskie i surowe musli obciążają przewód pokarmowy bardziej.
Ser żółty lekkostrawny nie jest: tłuste sery są na liście produktów unikanych. Zamiast nich sięga się po chudy twaróg.
Gotowany kalafior to kwestia tolerancji. Kalafior należy do warzyw kapustnych, które wzdymają, więc domyślnie lepiej go unikać. Rozgotowany i przetarty bywa tolerowany.
Jajka są lekkostrawne na miękko albo jako jajecznica na parze. Jajka na twardo są gorzej tolerowane. Jak ugotować jajka na miękko, opisujemy osobno.
Czym różni się od diety keto?
Dieta lekkostrawna ogranicza tłuszcz, a dużą część energii dają w niej węglowodany. Odwrotnie robi dieta ketogeniczna: stawia na tłuszcz i ogranicza węglowodany. Z kolei dieta przeciwzapalna nie odciąża trawienia, tylko zmienia skład jadłospisu: więcej surowych warzyw, strączków i pełnego ziarna.
